Πνευμονιοκοκικκή νόσος

Ο πνευμονιόκοκκος, Streptococcus pneumoniae, είναι βακτήριο που ανήκει στην ομάδα των στρεπτοκόκκων.  Οι στρεπτόκοκκοι εξαπλώνονται από τους ανθρώπους που είναι άρρωστοι ή ακόμα και από τους υγιείς που είναι φορείς του πνευμονιοκόκκου, μέσω σταγονιδίων στον αέρα.  Ο πνευμονιόκοκκος μπορεί να ανιχνευθεί στο 5-70% του ρινοφάρυγγα των υγιών ανθρώπων.  Η πνευμονιοκοκικκή λοίμωξη μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρή.  Οι πιο συνηθισμένες πνευμονιοκοκικκές λοιμώξεις είναι

  • Ωτίτιδες
  • Παραρρινοκολπίτιδες
  • Πνευμονία
  • Βακτηριαιμία
  • Μηνιγγίτιδα

Υπάρχουν περισσότεροι από 90 υπότυποι του πνευμονιοκόκκου.  Οι περισσότεροι μπορούν να προκαλέσουν νόσο, όμως μόνο μερικοί προκαλούν την σοβαρή διεισδυτική μορφή της νόσου.  Δέκα τύποι πνευμονιοκόκκου προκαλούν το 62% της  σοβαρής μορφής της νόσου.

Η διεισδυτική μορφή της νόσου μπορεί να είναι μία από τις ακόλουθες τρεις λοιμώξεις, πνευμονία, μηνιγγίτιδα, βακτηριαιμία.  Όλες προκαλούνται από το ίδιο βακτήριο, τον πνευμονιόκοκκο.

Η πιο συνηθισμένη μορφή πνευμονιοκοκικκής νόσου είναι η πνευμονία.  Στην Αμερική 175.000 νοσηλείες σε νοσοκομείο οφείλονται στην πνευμονιοκοκικκή πνευμονία.  Το ποσοστό θνητότητας είναι 5-7%, αλλά μπορεί να γίνει μεγαλύτερο στους ηλικιωμένους.

Η πνευμονιοκοκικκή βακτηριαιμία, δηλ το μικρόβιο στο αίμα, συμβαίνει στο 25-30% των ασθενών με πνευμονιοκοκκική πνευμονία.  Η βακτηριαιμία είναι η πιο συνηθισμένη κλινική οντότητα της διεισδυτικής πνευμονιοκοκικκής νόσου για τα παιδιά μικρότερα των 2 ετών, αφού αποτελεί το 70% αυτής.  Το ποσοστό θνητότητας για τη βακτηριαιμία είναι 20% αλλά μπορεί να φτάσει και το 60% στους ηλικιωμένους ασθενείς.

Ο πνευμονιόκοκκος είναι υπεύθυνος για το 13-19% τηςμικροβιακής μηνιγγίτιδας.  Τα παιδιά μικρότερα του ενός έτους παρουσιάζουν το υψηλότερο ποσοστό πνευμονιοκοκικκής μηνιγγίτιδας.  Το ποσοστό θνητότητας συνολικά στις περιπτώσεις πνευμονιοκοκικκής μηνιγγίτιδας φτάνει το 30% και στους ηλικιωμένους ασθενείς που νοσούν από αυτήν αγγίζει το 80%.

Επίσης ο πνευμονιόκοκκος ευθύνεται για το 28-55% της μέσης ωτίτιδας στα παιδιά. Στην Αμερική η μέση ωτίτιδα είναι η συχνότερη αιτία επίσκεψης των παιδιών στον ιατρό.

Σοβαρές πνευμονιοκοκικκές λοιμώξεις μπορούν να συμβούν κατά τη διάρκεια της ζωής αλλά αυτοί που διατρέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο είναι παιδιά μικρότερα των 2 ετών, ενήλικες μεγαλύτεροι των 65 ετών και οι ασθενείς με χρόνια νοσήματα.

Τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας λόγω πνευμονιοκόκκου οφείλονται στην βακτηριαιμία και τη μηνιγγίτιδα και συμβαίνει στους ηλικιωμένους και τους πάσχοντες από χρόνια νοσήματα.  Παρά την ισχυρή αντιμικροβιακή θεραπεία και την εισαγωγή ακόμα και σε μονάδα εντατικής θεραπείας, το ποσοστό θανάτου λόγω βακτηριαιμίας στους ενήλικες είναι 20% και στους ηλικιωμένους φτάνει και το 60%.

Στοιχεία από Αμερική δείχνουν ότι πριν την εισαγωγή του παιδιατρικού εμβολίου κατά του πνευμονιοκόκκου το 2000, υπήρχε σημαντικό πρόβλημα για τα παιδιά μικρότερα των 5 ετών, αφού κάθε χρόνο αναφέρονταν 700 επεισόδια μηνιγγίτιδας, 13.000 περιπτώσεις μικροβιαιμίας, 5 εκατομμύρια μέσης ωτίτιδας και 200 θάνατοι. Μετά την εισαγωγή του εμβολίου παρατηρήθηκε δραματική πτώση της πνευμονιοκοκικκής νόσου.  Την εποχή της εισαγωγής του εμβολίου 7 τύποι πνευμονιοκόκκου  ευθύνονταν για την νόσο και περιέχονταν και οι 7 στο εμβόλιο. Επίσης παρατηρήθηκε πτώση της νόσου ακόμα και στους ενήλικες που δεν είχαν εμβολιαστεί, προφανώς λόγω της πτώσης της μετάδοσης της λοίμωξης από τα εμβολιασμένα παιδιά που δεν αρρώσταιναν πια, στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Το τεράστιο πρόβλημα της ανθεκτικότητας του πνευμονιοκόκκου στα αντιβιοτικά,  αναγκάζει στην χρήση πιο ισχυρών αντιβιοτικών που σημαίνει και πιο παρατεταμένη νοσηλεία σε νοσοκομείο.

Η σοβαρή δυσκολία στην αντιμετώπιση του ανθεκτικού πνευμονιοκόκκου κάνει ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη για χρήση του αντιπνευμονιοκοκικκού εμβολίου.

Ο ακριβής χρόνος που ένα άτομο εξακολουθεί να είναι μεταδοτικό δεν είναι ακριβώς γνωστός αλλά θεωρείται ότι είναι όσο παραμένει το μικρόβιο στις εκκρίσεις του αναπνευστικού, στον βήχα δηλαδή και στην καταρροή.

Οι σοβαρές πνευμονιοκοκικκές λοιμώξεις είναι ένα σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας.  Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι περισσότεροι από 1,6 εκατομμύρια ανθρώπων από τους οποίους περισσότερα από 800.000 είναι παιδιά κάτω της ηλικίας των 5 ετών, πεθαίνουν κάθε χρόνο από λοιμώξεις που προκαλεί αυτό το βακτήριο.  Σχεδόν όλοι αυτοί οι θάνατοι συμβαίνουν στις φτωχότερες χώρες του πλανήτη.

Η πρωταρχική αιτία θανάτου από πνευμονιόκοκκο είναι η πνευμονία.  Περισσότερο από το 90% των θανάτων από πνευμονιοκοκικκή πνευμονία συμβαίνει στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η πνευμονιοκοκικκή μηνιγγίτις είναι η πιο επικίνδυνη μορφή πνευμονιοκοκικκής νόσου και από τις πιο επικίνδυνες ασθένειες παιδικής ηλικίας.  Στις αναπτυσσόμενες χώρες σκοτώνει ή καθιστά ανάπηρα το 40-70% των παιδιών που αρρωσταίνουν.

Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα της πνευμονιοκοκικκής νόσου θα αυξηθεί στον απόηχο της αύξησης των λοιμώξεων από τον ιό του AIDS.  Τα παιδιά στην Νότια Αφρική που πάσχουν από AIDS έχουν 20-40 φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από πνευμονιόκοκκο από αυτά που δεν έχουν προσβληθεί από AIDS.

Οι πνευμονιοκοκικκές λοιμώξεις γίνονται ολοένα και πιο δύσκολο να θεραπευτούν καθώς ο πνευμονιόκοκκος γίνεται ανθεκτικός σε αρκετά από τα πιο συνηθισμένα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται γι αυτόν.  Η αντοχή στα αντιβιοτικά έχει τόσο κλινικές όσο και οικονομικές συνέπειες.  Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών έχει οδηγήσει σε αυξημένη ανθεκτικότητα του μικροβίου και απειλεί την αποτελεσματικότητα της υπάρχουσας θεραπείας πράγμα που οδηγεί σε αύξηση του κόστους της θεραπείας απαιτώντας αντιβιοτικά πιο ακριβά από αυτά που χρησιμοποιούνταν.

Στο ερώτημα αν κινδυνεύεις να αρρωστήσεις ξανά από σοβαρή πνευμονιοκοκικκή νόσο αν σου έχει ήδη συμβεί, η απάντηση είναι ναι, γιατί ενώ υπάρχουν 90 γνωστοί τύποι πνευμονιοκόκκου, το εμβόλιο των ενηλίκων περιέχει 23 και το παιδιατρικό 13.  Η μόλυνση από κάποιο τύπο πνευμονιοκόκκου δε σε προκαλεί αυτόματα ανθεκτικότητα απέναντι και στους υπόλοιπους τύπους.  Ακόμα και αν είχες ένα επεισόδιο διεισδυτικής πνευμονιοκοκικκής νόσου στην ζωή σου, και πάλι πρέπει να εμβολιασθείς γιατί καλύπτεσαι απέναντι σε περισσότερους τύπους από αυτούς που προκαλούν συνήθως την νόσο.

Τί είναι όμως το εμβόλιο κατά του πνευμονιοκόκκου?  Σε προστατεύει τόσο απέναντι στην ήπια όσο και στη σοβαρή μορφή της νόσου.  Είναι ένα σκοτωμένο ή αδρανοποιημένο εμβόλιο.  Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιεί μια πρωτεΐνη ή άλλα μικρά κομμάτια του μικροβίου για να διδάξει το ανοσολογικό σύστημα του εμβολιασμένου να αναγνωρίσει και να πολεμήσει τους ζωντανούς πνευμονιόκοκκους όταν αυτοί θα προσβάλλουν τον ανθρώπινο οργανισμό.  Εκθέτει δηλαδή τον ανθρώπινο οργανισμό σε μια πολύ μικρή και πολύ ασφαλή ποσότητα του μικροβίου που έχει αποδυναμωθεί ή σκοτωθεί, και η οποία όμως μπορεί να προκαλέσει την παραγωγή αντισωμάτων.  Καλύπτει κάθε μορφή σοβαρής πνευμονιοκοκικκής νόσου.  Έτσι το ανοσολογικό σύστημα μαθαίνει τον εμβολιασμένο να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στο μικρόβιο αν σε κάποια στιγμή της ζωής του βρεθεί εκτεθειμένος σ’ αυτό, με αποτέλεσμα να μην αρρωστήσει καθόλου ή να παρουσιάσει μια πολύ ελαφριά νόσο.

Τα νεογέννητα, τα νήπια και τα μωρά είναι συνεχώς εκτεθειμένα στα μικρόβια από τους ίδιους τους γονείς, αδέρφια, παιδάκια και ενήλικες που έρχονται σε επαφή.  Με τα ταξίδια είναι ακόμα πιο εκτεθειμένα.  Για λίγες εβδομάδες αφού έχουν γεννηθεί, τα μωρά θα έχουν κάποια προστασία που περνάει από τη μάνα τους μέσω του πλακούντα πριν την γέννηση.  Μετά από λίγο αυτή η φυσική προστασία χάνεται.

Τα παιδιά πρέπει να λάβουν 4 δόσεις του εμβολίου, στις ηλικίες των 2 μηνών, 4 μηνών, 6 μηνών και 12-15 μηνών.  Το αντιπνευμονιοκοκικκό εμβόλιο που χρησιμοποιείται για τα παιδιά μικρότερα των δύο ετών δεν είναι το ίδιο με αυτό που χρησιμοποιείται για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν καθόλου ή έχουν πολύ ήπιες παρενέργειες  οι οποίες είναι ήπια πυρετική κίνηση, πόνος και ερυθρότητα στην περιοχή της ένεσης και σπανίως όπως με όλα τα φάρμακα εξ’ άλλου, υπάρχει και ο κίνδυνος της αλλεργικής αντίδρασης.

Έτσι λοιπόν  όσον αφορά τα παιδιά

  • το συζευγμένο αντιπνευμονιοκοκικκό εμβόλιο είναι ασφαλές και αποτελεσματικό στην πρόληψη της σοβαρής πνευμονιοκοκικκής νόσου.
  • το εμβόλιο αναμένεται να προλάβει το 50-80% της σοβαρής διεισδυτικής νόσου στα παιδιά παγκοσμίως.
  • τα υψηλού κινδύνου παιδιά λόγω χρόνιου νοσήματος όπως επίσης αυτά που πάσχουν από AIDS επιβάλλεται να εμβολιαστούν γιατί είναι ακόμα πιο ευάλωτα από τα υγιή παιδιά.
  • το εμβόλιο αυτή την στιγμή αντιπροσωπεύει ένα πολύ δυνατό εργαλείο απέναντι στον ανθεκτικό στα αντιβιοτικά πνευμονιόκοκκο.
  • ο συστηματικός εμβολιασμός στις αναπτυσσόμενες χώρες θα μπορούσε να συμβάλλει στην μείωση των θανάτων των παιδιών.

Όσον αφορά τους ενήλικες

  • το 85% της πνευμονιοκοκικκής νόσου αφορά τους ενήλικες.
  • περισσότερα από 50.000 περιστατικά πνευμονιοκοκικκής βακτηριαιμίας συμβαίνουν κάθε χρόνο στην Αμερική με ποσοστό θνητότητα 15-20%.
  • 000 νοσηλεύονται κάθε χρόνο στην Αμερική λόγω πνευμονιοκοκικκής πνευμονίας, με ποσοστό θνητότητας 5-7%.
  • 000-6.000 περιστατικά πνευμονιοκοκικκής μηνιγγίτιδας συμβαίνουν κάθε χρόνο στην Αμερική με ποσοστό θνητότητας ανάμεσα στους ενήλικες 16-37%.
  • Η πνευμονιοκοκικκή νόσος συνοδεύεται από υψηλή νοσηρότητα. Η μηνιγγίτιδα πχ ακόμα και αν θεραπευτεί μπορεί να προκαλέσει απώλεια ακοής, παράλυση, επιληπτικές κρίσεις, τύφλωση.  Η πνευμονία μπορεί να συμπαρασύρει σε δυσλειτουργία και την καρδιά.

 

Ποιες κατηγορίες ενηλίκων πρέπει να εμβολιάζονται?

  • Όλοι άνω των 65 ετών
  • Όλοι από 19-64 ετών οι οποίοι πάσχουν από νόσο πνευμόνων, καρδιάς, νεφρών, σακχαρώδη διαβήτη, αλκοολισμό, ανοσοκατασταλτική νόσο (πχ ρευματοειδής αρθρίτις, λεμφώματα), αναιμία, καρκίνο, ασθενείς που δεν έχουν σπλήνα ή έχουν σπλήνα που έχει υποστεί ζημιά, ασθενείς με τεχνητά εμφυτεύματα, ασθενείς με διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, αυτοί που δουλεύουν σε οίκους ευγηρίας ή σε παρόμοια ιδρύματα, και οι καπνιστές.

Υπάρχουν δύο είδη εμβολίου.  Κάποιες κατηγορίες ασθενών χρειάζονται και τα δύο.

Επίσης η πνευμονιοκοκικκή νόσος μπορεί να είναι επιπλοκή της γρίπης.  Η βαριά μορφή της νόσου σκοτώνει έναν στους τρεις ανθρώπους που θα νοσήσουν και τελικά ο εμβολιασμός παραμένει ο πιο σίγουρος τρόπος αποφυγής της βαριάς μορφής της νόσου.

 

Leave a reply